از نشانه‏هاى پیروان ما، رسیدگى به همسایگان نیازمند و تهیدست‏و بدهکاران و یتیمان است.» چگونه انسان شرافتمند و باوجدان‏مى‏تواند آسوده و با شکم سیر بخوابد و مرفه و برخوردار باشد، درحالى که در همسایگانش محرومان تهیدست، یتیمان بى‏سرپرست،گرسنگان بینوا و بدهکاران درمانده باشند و او بتواند گرهى بگشاید، امابى‏تفاوت باشد؟ اینجاست که کلام نورانى پیامبر خدا، بر تارک تاریخ‏مى‏درخشد که فرمود: هر کس سیر بخوابد، در حالى که همسایه‏مسلمانش گرسنه باشد، به من ایمان نیاورده است. «ما آمن بى من بات‏شبعانا و جاره المسلم جایع‏» [۱۱] آرى، مسلمانى به عمل است، نه به ادعا وشعار!

این حقوق و رعایتها به تعبیر احادیث، تا مرز چهل همسایه از هرطرف است. امام صادق(علیه‌السلام) از رسول اکرم(ص) نقل مى‏کند که فرمود:هر چهل خانه از هر چهار طرف، همسایه محسوب مى‏شود.[۱۲] .

امام باقر(علیه‌السلام) نیز فرمود: «حد الجوار اربعون دارا من کل جانب من بین یدیه و من خلفه و عن یمینه وعن شماله‏» [۱۳] . که مضمونش همان حد و حریم همسایگى تا چهل خانه ازچهار طرف است.

اگر این حق و حد و حریم که اسلام بیان کرده است، مسؤولانه‏شناخته و رعایت‏شود، در جامعه اسلامى نیازمند و گرفتار و بینوایان‏بى سرپرست و رنجدیدگان دست از همه جا کوتاه و آبرومندانى که‏صورت خود را با سیلى سرخ نگه مى‏دارند یافت نخواهد شد. سخن رادر این بخش، با کلامى از محدث بزرگوار، مرحوم «شیخ عباس قمى‏» به‏پایان مى‏بریم، که چنین نوشته است: «... در زمینه معاشرت نیکو با همسایه، حدیث‏بسیار است و «حسن جوار»هم تنها پرهیز از همسایه‏آزارى نیست. بلکه تحمل جفا و ناملایمات همسایه هم ازآن جمله است. همچنین از امور مربوط به «خوش‏همسایگى‏»، ابتدا کردن به سلام،عیادت در هنگام بیمارى، تسلیت و تعزیت گفتن در سوگها و مصیبتها، تبریک وتهنیت گفتن در شادیها و اعیاد، چشم‏پوشى از لغزشها، سرک نکشیدن به رازها وامور پنهانى همسایه، مضایقه نکردن از کمکهایى که مورد نیاز او است، حتى اگرمى‏خواهد چوبى (و تیرآهنى) بر دیوارت بگذارد، یا ناودانى را بر خانه تو بگذارد واز این گونه امور ... مضایقه نکنى و سخت نگیرى ... .» [۱۴].

--------------------------------------------------------------------------------

[۱] _ نهج‏البلاغه، صبحى صالح، نامه ۳۱.

[۲] _ غررالحکم ،چاپ دانشگاه، ج‏۷، ص‏۴۹.

[۳] _ کافى، کلینى، ج‏۱، ص‏۶۶۷، احادیث ۸، ۱۰ و ۷.

[۴] _ در اصول کافى، ج‏۲ (عربى) باب «حق‏الجوار»، همچنین در سفینه‏البحار، واژه «جور» ملاحظه‏شود.

[۵] _ نهج‏البلاغه، صبحى صالح، نامه ۴۷، خطاب به امام حسن و امام حسین(علیه‌السلام).

[۶] _ کافى، ج‏۲، ص‏۶۳۵.

[۷] _ کافی, ج ۲، ص‏۶۶۷.

[۸] _ سفینه‏البحار، ج‏۱، ص‏۱۹۱ (واژه جار)، کافى، ج‏۲، ص‏۶۶۸.

[۹] _ غررالحکم، چاپ دانشگاه، ج‏۷، ص‏۴۹.

[۱۰] _ کافى، ج‏۲، ص‏۷۴.

[۱۱] _ سفینه‏البحار، ج‏۱، ص‏۱۹۲.

[۱۲] _ کافى، ج‏۲، ص‏۶۶۹، باب «حد الجوار».

[۱۳] _ همان.

[۱۴] _ سفینه‏البحار، ج‏۱، ص‏۱۹۲ «حسن الجوار». برگرفته از کتاب : اخلاق معاشرت, جواد محدثی.