پایگاه فرهنگی مندیر یار

او افزایش خواهد یافت. در این نوشته برآنیم راجع به صبر و پایداری که از جمله عوامل

موفقیت انسان به حساب می آید با توجه به آیات قرآن و احادیث معصومین(ع)،

مطالبی را همراه با خوانندگان فرهیخته و صبور، مرور نماییم: ضرورت صبر در زندگی صبر

به معنای استقامت و پایداری در مواجهه و رویارویی با علل و عواملی که مانع حرکت انسان

به سمت مقصد و مقصود می شود؛ از جمله صفات ارزشمندی است که در آموزه های

دینی، توجه خاصی نسبت به آن مبذول شده است؛ چرا که در سایه داشتن ویژگی

صبر و پایداری انسان می تواند در عرصه های مختلف زندگی فردی و اجتماعی،

مادی و معنوی، رشد و تکامل نموده و به اهداف خویش دسترسی پیدا نماید. کودکان

که به دنیا می آیند در سایه صبر و تحمل پدر و مادر، رشد و نمو نموده و بزرگ می شوند

و در پرتو آشنایی با تعالیم انسانی اسلامی؛ به معلمان فردای جامعه، تبدیل می شوند.

اگر پدر و مادر در پرورش کودک، صبور و بردبار نباشند، بدون شک، رشد جسمی و

معنوی کودک، آسیب خواهد دید؛ و به تبع آن، جامعه نیز از افراد مریض و بیمارانی

که با الفبای زندگی، آشنایی ندارند، تشکیل می شود و خطرات و زیان های زیادی

را متحمل خواهد شد. کشاورزی که در فصل مناسب، بذرافشانی می نماید، مدت ها

باید صبر و پایداری به خرج دهد و با علل و عواملی که مخل رشد و سلامت محصولات

کشاورزی است، مبارزه نموده، دست و پنجه نرم نماید؛ تا بتواند محصولات خوب و

سالمی به دست آورد. اگر صبر و تحمل نداشته باشد، چگونه می تواند محصول سالم

به دست آورد دانش آموز و دانشجویی که قصد رسیدن به مدارج علمی و فتح قله های

بلند علم و دانش را دارد در پرتو صبر و پایداری و مبارزه طاقت فرسا با موانع و مشکلات

می تواند به اهداف عالی دسترسی پیدا کند و اگر صبر و پایداری و پشتکار نداشته باشد؛

در برخورد با اولین مانع، مأیوس و ناامید خواهد شد و از حرکت باز خواهد ماند.

انسان های مبارزی که اسلحه در دست می گیرند تا در برابر عناصر فاسد داخلی

و نیروهای متجاوز خارجی، جنگ و جهاد نمایند؛ در سایه صبر و تحمل می توانند از

ارزش های ملّی و مکتبی خویش، دفاع و حراست به عمل آورده و پیروزی و موفقیت را به

دست آوردند و اگر صبر و تحمل نداشته باشند در اولین برخورد با دشمن، سنگر را رها کرده

در نتیجه زمینه حضور و پیروزی دشمن را فراهم می نمایند. با توجه به نقش عمده و

اساسی که صبر و پایداری در موفقیت انسان در عرصه های فردی و اجتماعی، مادی و

معنوی و دنیا و آخرت داشته و دارد، خدای سبحان در بیش از هفتاد آیه، واژه صبر و کلمات

هم خانواده آن را به کار برده است و پیامبراکرم(ص) امت اسلامی را به رعایت آن در مراحل

مختلف زندگی توصیه و تشویق نموده است؛ لذا به چند نمونه از پیروزی ها و موفقیت هایی

که در پرتو صبر و پایداری، نصیب انسان می شود با استفاده از آیات قرآن ، اشاره

خواهد شد:

۱) صبر و موفقیت در بندگی

روح و روان آدمی با مقوله آزادی بهتر و بیشتر علاقه و سازگاری دارد و از تکلیف و

فرمانبرداری بیزار و رویگردان است؛ لذا عبودیت و بندگی که آزادی انسان را محدود نموده،

اعمالی را متوجه او می سازد؛ تا حد زیادی مشکلاتی را به وجود می آورد و در برخی

موارد باعث طغیان و سرکشی انسان می شود. صبر و حوصله از جمله ابزاری است

که می تواند به یاری انسان آمده، قدرت و قوت او را برای انجام تکالیف الهی، افزایش

دهد. به قول غزالی: «عبودیت و بندگی به هر ترتیب و به هر شکل برای انسان،

دشوار است. هر یک از عبادات به مناسبتی برای انسان ناخوشایند است؛ نماز به خاطر

سستی، زکات به خاطر بخل و دنیادوستی، و حج و جهاد به خاطر هر دو؛ بنابراین

صبر در مقام بندگی و پرستش خداوند در حقیقت صبر و مقاومت در برابر سختی ها

و دشواری های گوناگون است.» خدای سبحان خطاب به پیامبراکرم(ص) او را

در مقام انجام عبادت و پرستش؛ به صبر و پایداری دعوت و سفارش نموده می فرماید:

«رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَیْنَهُما فَاعْبُدْهُ وَ اصْطَبِرْ لِعِبادَتِهِ هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِیًّا ؛ پروردگار

آسمان ها و زمین و آنچه میان آن دو قرار دارد. پس او را پرستش کن و در راه پرستش

او شکیبا باش. آیا برای او مثل و مانندی می یابی !» و در جای دیگر خطاب به پیامبر(

ص) می فرماید: « و خانواده خود را به نماز، فرمان ده؛ و بر انجام آن شکیبا باش؛ از تو

جویای روزی نیستیم؛ [بلکه] ما به تو روزی میدهیم؛ عاقبت [نیک] برای پرهیزگاری

است.» از اینکه خدای متعال پیامبراکرم(ص) را پس از امر به عبادت و بندگی و انجام

فرایض؛ به صبر و پایداری توصیه و سفارش می نماید، می توان نتیجه گرفت که

موفقیت در انجام تکالیف الهی در سایه صبر و استقامت به دست می آید. پیامبراکرم(ص)

نیز برای تشویق و ترغیب امت اسلامی به صبر و پایداری، در یک تقسیم بندی، صبر را

به سه دسته تقسیم می نماید و از اجر و پاداشی که خدای سبحان برای صابران در

مقام عبودیت و بندگی در نظر گرفته است، خبر داده و می فرماید:

«صبر بر سه قسم است؛ صبر در مصیبت، صبر بر طاعت، و صبر از گناه، ‎/‎/‎/ و هر کس

در مقام انجام طاعت خدا صبر و پایداری نماید، خداوند برای او ششصد درجه مقرر فرماید

که فاصله هر درجه با درجه دیگر به اندازه فاصله بین قعر زمین تا عرش است.» انسان

تنها موجودی است که خواسته ها و غرایز گوناگون و متضاد؛ در وجود او به ودیعه نهاده

شده است؛ خواسته ها و غرایزی که اگر درست کنترل نشده و در جهت صحیح،

هدایت نشود به سرعت زمینه های انحراف، انحطاط و سقوط انسان را در عرصه های

فردی و اجتماعی، مادی و معنوی فراهم می سازد. صبر و تحمل، عمده ترین عاملی

است که می تواند تمایلات و غرایز انسان را تعدیل و کنترل نموده و از سقوط او جلوگیری

نماید.